không,

người ta nhìn thấy núi, thấy sông, người ta biết đó là núi, đó là sông như một ý niệm, người ta không biết núi trông như thế nào, những hòn đá ra sao, những cánh rừng có rộng, thực sự có cao, người ta không biết sông như thế nào, không biết dòng nước nông hay sâu, nước lạnh hay nóng và sông chảy về đâu...

cho đến khi bước chân lên núi, ngâm mình dưới sông lúc đó biết sông là sông và núi là núi, và giờ nhìn lại núi vẫn là núi, sông vẫn là sông...

hồi nhỏ, khi mới biết đọc đã thuộc bản kinh Bát nhã,

sắc tất thị không, không tất thị sắc....

thuộc và đọc nhưng không hiểu nó là gì, không biết để làm gì và cũng không biết làm sao mà thuộc, tự nhiên nó đến như cái nó là...

rồi những ý niệm, khái niệm, như trí huệ, từ bi, tính không, sắc, ba la mật...được định hình trong cuộc sống trong sách vở, tưởng mình hiểu được thế nào là thế nào...

nay như cái duyên, đọc được cuốn Vòng tròn bất tận (Những bài giảng về kinh Bát nhã) của Bernie Glassman (do Nguyễn Quyết Thắng dịch), mới vỡ ra, mọi ý niệm, khái niệm đều bị đánh đổ, trí huệ không phải trí huệ mà mình đã biết mà là trí huệ, từ bi không phải là từ bi mà mình đã biết mà chính là từ bi....

và thật ra cũng không có cả trí huệ, cả từ bi, cả bát nhã, cả núi, cả sông, cả ta, cả mình....

bây giờ thì ta đã hiểu...

hoặc ta chẳng hiểu gì cả...

hoặc chẳng có gì để hiểu cả...

mọi thứ vẫn như là cái nó đang là,

chẳng phải thế sao?!